Βαξεβάνογλου Aλίκη


Aλίκη Bαξεβάνογλου
Ερευνήτρια

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Η Αλίκη Βαξεβάνογλου γεννήθηκε στην Αθήνα. Έκανε προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Paris 1 της Σορβόννης όπου ανακηρύχθηκε διδάκτορας.

Εργάστηκε ως ερευνήτρια σε πολλά Ερευνητικά Προγράμματα του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, του Ιονίου Πανεπιστημίου, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Έχει διδάξει Ελληνική και Ευρωπαϊκή Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (τμήμα Κοινωνιολογίας) και σε Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου (τμήμα Ιστορίας), της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας (τμήμα Κοινωνιολογίας) και του Πανεπιστημίου Αθηνών (τμήμα ΦΠΨ τομέας Διαπολιτισμικής εκπαίδευσης).

Από το 2000 εργάζεται ως ερευνήτρια (σήμερα Κύρια Ερευνήτρια) στο Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Κοινωνίας της Ακαδημίας Αθηνών. Παράλληλα, από το 2010 διδάσκει Ευρωπαϊκή Ιστορία σε Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου (Τμήματα Ιστορίας και Πληροφορικής).

Το 2011-2017  δίδαξε «Κοινωνική και Οικονομική Ιστορία της Ευρώπης» σε προπτυχιακά μαθήματα του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (Σπουδές στο Ευρωπαϊκό Πολιτισμό).

Έχει δημοσιεύσει άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά (στα αγγλικά, γαλλικά και ελληνικά) και έχει γράψει τέσσερα βιβλία κοινωνικής ιστορίας (στα ελληνικά).

Πρόσφατα Ερευνητικά Προγράμματα

1- Μετανάστευση και παράτυπη μετανάστευση

2- Μετανάστευση ανηλίκων

Πρόκειται για ερευνητικά προγράμματα που έχουν ολοκληρωθεί. Στόχοι αφενός μια βάση 1500 βιογραφικών δεδομένων μεταναστών χωρίς έγγραφα στην Ελλάδα και αφετέρου μια θεωρητική προσέγγιση με ιστορική διάσταση του σύγχρονου φαινομένου της μετανάστευσης. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών παρουσιάστηκαν και παρουσιάζονται σε μεταπτυχιακά σεμινάρια και διεθνή συνέδρια.
Υπεύθυνη Αλίκη Βαξεβάνογλου.

3-  Οι φτωχοί και το κοινωνικό ζήτημα στην Ευρώπη : μια ιστορική προσέγγιση

Έρευνα βιβλιογραφική που αποσκοπεί να παρουσιάσει στον ιστορικό χρόνο τις εξελίξεις του φαινομένου της φτώχειας και κυρίως τις συμπεριφορές, τα στερεότυπα, την νομοθεσία και τα συστήματα στήριξης, αποκλεισμού ή τιμωρίας… Η έρευνα αυτή παρουσιάζεται στο πλαίσιο μεταπτυχιακών σεμιναρίων στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο και τo μέρος που αφορά τους φτωχούς τον Μεσαίωνα, πρόκειται να εκδοθεί ως βιβλίο το 2019.
Υπεύθυνη Αλίκη Βαξεβάνογλου

4- Εργασιακές σχέσεις και  εργασιακές δομές στην Ελλάδα (20ος -21ος αιώνας)

Έρευνα βασισμένη σε Απογραφές, αρχειακό υλικό, συνεντεύξεις, κ.α. που στοχεύει να αναδείξει τις «ιδιάζουσες» εργασιακές δομές της σύγχρονης Ελλάδας, τόσο διαχρονικά όσο και στην διάρκεια της σημερινής συγκυρίας της κρίσης. Η νέα αυτή έρευνα, στενά συνδεδεμένη με τις προηγούμενες, παρουσιάζεται σε διεθνή συνέδρια.
Υπεύθυνη Αλίκη Βαξεβάνογλου

 

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ

Τα πιο πρόσφατα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν την κοινωνική ιστορία και ειδικότερα το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα, τις μεταλλάξεις της εργασίας και της φτώχειας στον ιστορικό χρόνο, τις στρατηγικές επιβίωσης των φτωχών, τα φαινόμενα μετακίνησης και μετανάστευσης για εργασία (ειδικότερα παράτυπης μετανάστευσης») στην Ελλάδα και την Ευρώπη, την οικογένεια, την απλή εμπορευματική παραγωγή, την επονομαζόμενη «παράτυπη οικονομία» και απασχόληση.

 

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

 

Α- ΒΙΒΛΙΑ

Οι Έλληνες κεφαλαιούχοι 1900-1940. Κοινωνική και οικονομική προσέγγιση, (Πρόλογος Σπ. Ι.  Ασδραχά), εκδ. Θεμέλιο- Ιστορική Βιβλιοθήκη,  Αθήνα 1994, 327 σελ..

Η κοινωνική υποδοχή της καινοτομίας. Το παράδειγμα του εξηλεκτρισμού στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, εκδ. Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών/ Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών/, Αθήνα 1996, 182 σελ.

Έλληνες Τσιγγάνοι: περιθωριακοί και οικογενειάρχες, (Πρόλογος Αθ. Ε. Γκότοβου), εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2001, 184 σελ.

Σιβιτανίδειος Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων. Από την ίδρυση στην καθιέρωση, χρηματοδότηση έκδοσης Εθνικό ίδρυμα Ερευνών/ Σιβιτανίδειος Σχολή/ εκδ. οίκος Μελάνι, Αθήνα 2005, 300 σελ.  

Οι φτωχοί και ο κοινωνικός δεσμός στην μεσαιωνική Ευρώπη, Αθήνα, 2019 (υπό έκδοση) 425 σελ.

 

Β- ΑΛΛΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ (ενδεικτικά)

«Τα Πρακτικά του Συμποσίου για την ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας και της νεότητας: πέρα από τον καθρέφτη» (βιβλιοκρισία), Τα  Ιστορικά, τχ. 6, Δεκέμβρης 1986, σελ. 487-493.

«Άνθρωποι των επιχειρήσεων και Πανεπιστήμιο στην Ελλάδα στις αρχές του 20ου αι.», Πανεπιστήμιο : Ιδεολογία και Παιδεία (Διεθνές Συνέδριο), Αθήνα 1989, τ. Α’, σελ. 235-243.

«Εργοδότες και εργαζόμενοι στις αρχές του 20ου αιώνα: από την μεριά των εργοδοτών», Τα Ιστορικά, τχ.14-15, Ιούνιος-Δεκέμβριος 1991, σελ. 99-112 .

«Les relations entre Patrons et Travailleurs vues du côté du patronat», L’entreprise en Grèce et en Europe, XIème-XXème siècles, (Διεθνές Συνέδριο), εκδ. Association Interdisciplinaire Franco- hellénique, Αθήνα 1992, σελ. 159-168.

«Les capitalistes Grecs au début du XXe siècle: comédiens et martyrs», Histoire et Mesure,  C.N.R.S, τεύχος αρ Χ, Παρίσι, 1995, σελ. 65-88.

«Για το ζήτημα της καινοτομίας: ιστορική προσέγγιση», στο Κοινωνιολογική  προσέγγιση της ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος της υπαίθρου (επιμέλεια Λ. Λουλούδης – Ν. Μπεόπουλος), εκδ. Στοχαστής- Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 1999, σελ.115-125.

«Η τσιγγάνικη οικογένεια», Ελληνική Κοινωνία, 5, Αθήνα 2001, σελ. 29- 66             

«Οι Έλληνες Τσιγγάνοι, ένας καθρέφτης του παρελθόντος», στο Αγροτική Κοινωνία Λαϊκός Πολιτισμός (Διεθνές Συνέδριο ) Αθήνα 2006.

«Η μετανάστευση σήμερα: ένας καθρέφτης του σύγχρονου κόσμου», Ελληνική κοινωνία, 6, Αθήνα 2007, σελ. 51-70.

“Education in Greece: Appearance and Structure”, Etudes Balkaniques, XLVI no 1-2, 2010, Sofia σελ.. 30-59

«Φτωχοί, άποροι και δεινοπαθούντες στον Δυτικό Μεσαίωνα», Ελληνική Κοινωνία, 10-11, Αθήνα 2018 σελ.369-452.  

«Οι φτωχοί και τα Επαιτικά τάγματα στον Δυτικό Μεσαίωνα», Ελληνική Κοινωνία, 10-11,  Αθήνα 2018, σελ. 452-490.

 

ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑ (στα αγγλικά)

 

1- Τρίτο Διεθνές Συνέδριο Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας: Ιστορία της εργασίας: παραγωγή, αγορές,  σχέσεις, πολιτικές (τέλος Μεσαίωνα-αρχές 21ου αι.). Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, 24-27 Μαΐου 2017.

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης Στις παρυφές της σημερινής αγοράς εργασίας: οι μετανάστες χωρίς χαρτιά.

Η ανακοίνωση επικεντρώνεται στο εργασιακό πεδίο όπου κινούνται οι μετανάστες χωρίς έγγραφα, δηλαδή την επονομαζόμενη «άτυπη οικονομία» και στις αντίστοιχες εργασιακές σχέσεις που διαμορφώθηκαν. Υποστηρίζει πως με αφορμή τους μετανάστες το εν λόγω «παραδοσιακό» εργασιακό πεδίο μεταμορφώθηκε.

Η ανακοίνωση βασίζεται σε ένα πληροφοριακό σύνολο 1351 περιπτώσεων μεταναστών χωρίς έγγραφα, αποτέλεσμα πολύχρονης επιτόπιας έρευνας και συνεργασίας με τις υπηρεσίες και τους διερμηνείς του Εθνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες.  Το κυρίως υλικό συμπληρώθηκε με συνεντεύξεις.  Πρόκειται για άτομα προερχόμενα κατά 95% από Ανατολή, Ασία και Αφρική. Έφτασαν στην Ελλάδα μεταξύ 2000 και 2009, πριν την επίσημη έναρξη της κρίσης.

Ακραίο παράδειγμα αποδιάρθρωσης των εργασιακών σχέσεων και ανάδυσης μιας αδυσώπητης αγοράς(αγορών) εργασίας, η έρευνα αφορά το σήμερα. Όμως παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον -τηρουμένων των διαφορών- ως μοντέλο στρατηγικών επιβίωσης των πολύ φτωχών στον ιστορικό χρόνο, δηλαδή της εν γένει μετακίνησης αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων προς εύρεση εργασίας.                      

 

2- Διεθνές Συνέδριο «Σύνορα και Τεχνολογία» (8 th Tensions of Europe Conference: Borders and Technology), Πανεπιστήμιο Αθηνών 7-10 Σεπτεμβρίου 2017.

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης  Η κοινωνική υποδοχή της τεχνολογίας του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου.

Η ανακοίνωση αυτή διερευνά τις δομές και τους όρους κοινωνικού εγκλιματισμού της τεχνολογίας του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα των αρχών του 20ου αιώνα και επικεντρώνεται στο επαγγελματικό πεδίο.  Ο ηλεκτρισμός αποτελεί την αιχμή της τεχνολογίας εκείνης της εποχής, ωστόσο οι διπλωματούχοι ηλεκτρολόγοι μηχανικοί του Μεσοπολέμου έχουν να αντιμετωπίσουν τον αθέμιτο ανταγωνισμό των «εμπειροτεχνών ηλεκτρολόγων» (δηλαδή εκείνων που έχουν μάθει την «τέχνη» του ηλεκτρισμού επί τω έργω). Οι τελευταίοι, παρότι δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες γνώσεις, καταφέρνουν να παρεισδύσουν στον ολοκαίνουργιο τεχνικό και επαγγελματικό χώρο αλλάζοντας ριζικά ακόμα και τους όρους διάδοσης της νέας (τότε) τεχνολογίας.   

 

3- Δεύτερο Διεθνές Συνέδριο του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Ιστορία της Εργασίας, Πανεπιστήμια Ναντέρ και Σορβόννης, Παρίσι, 2 - 4 Νοεμβρίου 2017

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης Οι βιοποριστικές στρατηγικές των φτωχών και οι ποικίλοι τρόποι αμοιβής τους (Ελλάδα, 1900-1970). 

Η έρευνα αφορά την γενική οργάνωση της εργασίας στην Ελλάδα. Οι απογραφές και οι σχετικές στατιστικές αναδεικνύουν την αναπαραγωγή «ιδιαζόντων» δομών όπου –σε αντίθεση με τις άλλες χώρες της Ευρώπης- δεν κυριαρχεί η μισθωτή εργασία.

Η άλλη όψη της μισθωτής εργασίας είναι οι οικογενειακές μονάδες. Αντιστοιχούν σε ένα διαφορετικό σύστημα οργάνωσης παραγωγής, εργασίας και αμοιβής της εργασίας. Οι μονάδες αυτές κατάφεραν να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν χάρη στην ποικιλότροπη στήριξη της πολιτικής εξουσίας. Σε αυτό το πλαίσιο οι εκάστοτε «φτωχοί» καταφέρνουν να επιβιώσουν μετακινούμενοι στα διάκενα αυτών των διττών εργασιακών δομών.

 

4- Διεθνές Συνέδριο με θέμα «Εκτός τόπου: περιπλάνηση και εγκατάσταση» (Out of Place: Vagrancy and SettlementΙνστιτούτο Ιστορικών Ερευνών (Institute of Historical Research) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (University of London- Senate House), 5- 7 Δεκεμβρίου 2017.  

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης Σύγχρονες μορφές περιπλάνησης : οι μετανάστες χωρίς χαρτιά στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. 

Οι αυξημένοι αριθμοί περιπλανώμενων συνδέονται με εκτεταμένα φαινόμενα κοινωνικοοικονομικής και πολιτικής αποδιάρθρωσης. Μια ερώτηση προκύπτει: παρά τις σημαντικότατες ιστορικές διαφορές ποιοι είναι οι σημερινοί περιπλανώμενοι;

Βασιζόμενη σε πολύχρονη επιτόπια έρευνα, και σε ένα υλικό 1351 περιπτώσεων μεταναστών χωρίς έγγραφα που έφτασαν στην Ελλάδα μεταξύ 2000 και 2009 από Ανατολή, Ασία, Αφρική η ανακοίνωση εντοπίζει τα κοινά σημεία και τις διαφορές μεταξύ των πολύ-μελετημένων «ιστορικών περιπλανώμενων» και των σημερινών μεταναστών χωρίς χαρτιά  και των αντιφατικών στάσεων  της εκάστοτε υπόλοιπης κοινωνίας απέναντί τους

 

5- Δωδέκατο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Κοινωνικής Ιστορίας, Διεθνές Ινστιτούτο Κοινωνικής Ιστορίας Queen's University του Μπέλφαστ, 4 -7 Απριλίου 2018.

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης: Εργασία και «παραοικονομία» στην Ελλάδα, μια οικογενειακή υπόθεση.  

Ως μέρος μιας ευρύτερης έρευνας γύρω από τις βιοποριστικές στρατηγικές των λαϊκών στρωμάτων στην Ελλάδα,  η ανακοίνωση βασίζεται πρωτίστως σε απογραφικά δεδομένα και συνεντεύξεις. Στοχεύει να εντοπίσει τις βασικές δομές οργάνωσης της εργασίας στην Ελλάδα του 20ου αιώνα. Αυτές οι δομές εμφανίζουν σημαντικές «αποκλίσεις» συγκρινόμενες με τα κυρίαρχα θεωρητικά πρότυπα και μια στενή εμπλοκή με την λανθασμένα αποκαλούμενη «άτυπη οικονομία». Ο στόχος της ανακοίνωσης είναι να κατανοήσει τους τρόπους με τους οποίους  λειτουργούν οι εν λόγω δομές και την εσωτερική τους λογική.   

 

6- Σεμινάρια στην Ιταλική Εταιρεία Ιστορίας της Εργασίας (Società Italiana di Storia del Lavoro) με θέμα Συνύπαρξη και αλληλεπίδραση μεταξύ ελεύθερης και ανελεύθερης εργασίας Η προοπτική των εργαζομένων. (Co-existence and interaction between free and unfree labour: The workers’ perspective), Πανεπιστήμιο του Τορίνο, 20 - 22 Σεπτεμβρίου 2018. 

Τίτλος και περίληψη ανακοίνωσης Κοινωνικές σχέσεις, οικογένεια  και εργασία στην Ελλάδα του 20ου αιώνα.

Από τα 1990 Ιταλοί κοινωνιολόγοι επινόησαν την έννοια του «Νοτιοευρωπαϊκού μοντέλου καπιταλιστικής ανάπτυξης». Αφορά χώρες αγροτικές με αργοπορημένη και περιορισμένη εκβιομηχάνιση, χωρίς φαινόμενα μαζικής προλεταριοποίησης, όπου χάρη στην συνδρομή της πολιτικής εξουσίας, κυριαρχούν οι μικρές οικογενειακές μονάδες με ελάχιστη προσφυγή στην μισθωτή εργασία. 

Η ανακοίνωση επικεντρώνεται στην Ελλάδα, ακραία εκδοχή του νοτιοευρωπαϊκού μοντέλου και χρησιμοποιεί 2 είδη πηγών, τις Απογραφές και ένα σώμα συνεντεύξεων.

Προκύπτει σαφέστατα ένα διακριτό εργασιακό παράδειγμα: διαφορετική οργάνωση της παραγωγής, της εργασίας, του χρόνου εργασίας και διαφορετική αντίληψη της εργασίας και της αμοιβής της. Πρόκειται για ένα είδος μετεξέλιξης στον σύγχρονο κόσμο της (πολύ παλιάς και ξεχασμένης) απλής εμπορευματικής παραγωγής.

 

Πληροφορίες και στοιχεία επικοινωνίας

Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Κοινωνίας της Ακαδημίας Αθηνών

Κύρια Ερευνήτρια

Διεύθυνση:
Αναγνωστοπούλου 14, 106 73 Αθήνα
Τηλ. 210 3664 622

Fax: 210 3664 658

e-mail: avax@academyofathens.gr